Stalen liggers, prefab trappen, pallets met stenen of een complete dakkapel: op een bouwplaats gaat dagelijks heel wat de lucht in. Veilig hijsen op de bouwplaats begint niet bij de kraan, maar bij alles wat tussen de haak en de last zit. Een verkeerd gekozen of versleten hijsmiddel kan grote gevolgen hebben. In dit artikel leest u hoe u het juiste hijsmiddel kiest, waar u op let bij gebruik en waarom periodieke keuring onmisbaar is.
Welke hijsmiddelen zijn er?
Onder hijsmiddelen vallen alle hulpmiddelen waarmee een last aan de kraan of takel wordt bevestigd. De meest gebruikte op de bouwplaats zijn:
- Hijsbanden en rondstroppen: licht, flexibel en vriendelijk voor de last. Geschikt voor kwetsbare of gelakte materialen.
- Kettingen: robuust en goed bestand tegen scherpe randen, hitte en ruw gebruik. Vaak uitgevoerd als meerpootsset met haken.
- Staalkabels: sterk en relatief licht ten opzichte van hun draagvermogen, bijvoorbeeld als hijsstrop met gesplitste of geperste ogen.
- Hulpstukken: denk aan sluitingen, hijsogen, hijsklemmen en balkenklemmen.
Het juiste hijsmiddel kiezen
De keuze hangt af van het gewicht, de vorm en het materiaal van de last, en van de omstandigheden op de bouwplaats. Een paar vuistregels helpen daarbij.
Ken het gewicht en het zwaartepunt
Elk hijsmiddel heeft een maximale werklast, ook wel WLL (working load limit) genoemd. Die mag nooit worden overschreden. Houd er rekening mee dat de hoek waaronder u hijst invloed heeft: bij een meerpootsstrop neemt de belasting per poot toe naarmate de tophoek groter wordt. Weet ook waar het zwaartepunt ligt, zodat de last niet kantelt of gaat schuiven.
Let op scherpe randen en de omgeving
Textiele hijsmiddelen zijn kwetsbaar voor scherpe randen. Gebruik kantbeschermers of kies bij betonelementen en staal met scherpe hoeken eerder voor een ketting. Ook hitte en chemicaliën kunnen het materiaal aantasten.
Herken de werklast aan de kleur
Bij hijsbanden kopen is het handig om te weten dat vlakke hijsbanden volgens de norm NEN-EN 1492-1 een vaste kleurcodering hebben. Paars staat voor 1 ton, groen voor 2 ton, geel voor 3 ton, grijs voor 4 ton, rood voor 5 ton, bruin voor 6 ton, blauw voor 8 ton en oranje voor 10 ton en meer. Die herkenbaarheid voorkomt vergissingen op de bouwplaats. Kijk daarnaast altijd naar het label, want daar staat de exacte werklast op.
Controle voor elk gebruik
Ook een goed hijsmiddel slijt. Een korte visuele controle voor elke hijs hoort daarom standaard bij het werk. Gebruik het hijsmiddel niet als u een van deze gebreken ziet:
- een ontbrekend of onleesbaar label;
- insnijdingen, rafels of slijtplekken in een hijsband;
- schakels die gerekt, verbogen of ingekeept zijn;
- draadbreuk, knikken of kooivorming in staalkabel;
- haken zonder werkende veiligheidsklep of met een opengebogen bek;
- sporen van hitte of chemische aantasting.
Twijfelt u, leg het hijsmiddel dan apart en laat het beoordelen. Een afgekeurd hijsmiddel hoort direct uit roulatie, zodat niemand het per ongeluk toch weer gebruikt.
Waarom hijsmiddelen periodiek gekeurd moeten worden
Een visuele controle door de gebruiker is belangrijk, maar vervangt geen deskundige keuring. Volgens de Arbo-regelgeving moeten arbeidsmiddelen die aan slijtage onderhevig zijn periodiek worden gekeurd door een deskundige. Voor hijsmiddelen wordt in de praktijk minimaal een jaarlijkse keuring aangehouden. Bij intensief gebruik of zware omstandigheden kan vaker nodig zijn.
Wie zijn hijsmiddelen laten keuren wil, kiest bij voorkeur voor een partij met gecertificeerde keurmeesters. Bij een keuring wordt elk hijsmiddel gecontroleerd en zo nodig beproefd op een testbank. Goedgekeurde hijsmiddelen krijgen een keuringsbewijs, en de resultaten worden vastgelegd. Zo kunt u bij een controle door de Nederlandse Arbeidsinspectie of bij een incident laten zien dat uw materieel in orde was.
Veiligheid is teamwerk
Veilig hijsen vraagt om de juiste middelen én om mensen die weten hoe ze die gebruiken. Zorg dat aanslagers en kraanmachinisten goed met elkaar communiceren, spreek vaste handseinen af en houd de zone onder de last vrij. Een korte toolboxmeeting over hijsmiddelen en afkeurcriteria frist de kennis van het team regelmatig op.
Met een doordachte keuze van hijsmiddelen, een vaste controle voor gebruik en een periodieke keuring legt u een stevige basis. Zo gaat elke last veilig omhoog en komt iedereen op de bouwplaats aan het eind van de dag gezond weer thuis.